Tarihçe 12 Kasım 2025, 11:44
Kulp, oldukça eski bir yerleşim merkezi olup, tarihin ilk çağlarından itibaren birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır.
İlk Çağlar ve İsim Kökeni
İlk Yerleşimler: Bölgeye ilk çağlarda Sümerler yerleşmiş, ardından Hititler (Etiler), Konuklar ve Kimmerler egemen olmuştur.
Asur Dönemi: Bölgede uzun süre Asurlular hüküm sürmüş ve egemenlikleri M.Ö. 606'da sona ermiştir.
Pasur Adı: İlçenin eski adı Pasur'dur. "Pa"nın "baş" anlamına gelmesinden dolayı Pasur'un "Başkale" anlamına geldiği anlaşılmaktadır. Bazı kaynaklar ise ismin, kırmızı renkli toprak türü olan "Peya - Sor" (Kırmızı Yurt/Baş) kelimesinden geldiğini belirtir.
Kulp Adı: Yaygın bir mahalli söylentiye göre, ilçe adını vaktiyle Kafrum Kalesi'nde oturup bölgeye egemen olan "KULPO" isimli bir derebeyinden almıştır. Bir diğer görüş ise, bölge halkının kulp işçiliğinde ileri gitmesinden dolayı bu ismin verildiğidir.
Egemenlikler
Asur egemenliğinden sonra Kulp ve yöresi sırasıyla:
Medler
Persler
Bir süre Ermeniler
M.S. 226'da Romalılar
637/639 yılında Halid bin Velid komutasındaki Araplar tarafından fethedilmiştir.
Daha sonra Şeyhoğulları, Büveyhoğulları ve Mervanoğulları gibi beyliklerin eline geçmiştir.
Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi
Osmanlı Dönemi: 1515 yılında Osmanlılar tarafından fethedilmiş ve 1540 tarihli tahrir defterinde Diyarbekir eyaletine bağlı 11 ocaktan biri olarak geçmektedir.
İdari Yapı: Daha eskilerde Muş vilayetine bağlı kalmıştır. 1927 yılına dek Lice sancağına bağlı bir bucak (nahiye) iken, aynı yıl ilçe haline getirilmiştir.
Önemli Tarihi ve Kültürel Alanlar
Kulp, zengin tarihi geçmişiyle birçok esere sahiptir:
Kafrum Kalesi (Kefrum/Kafrum): Bizans döneminde güvenlik amacıyla inşa edilmiş, Derebeyi Kulpo'nun kullandığı bilinen kale.
Kanikan Mağaraları: Mağara ve mezar evleriyle tanınır.
İnkaya Mahallesi: Roma ve Bizans dönemlerine ait kilise kalıntıları ve mezarların bulunduğu arkeolojik kazı alanıdır.
İmam-ı Gazali Türbesi (Badıkan mıntıkasında)
Kale-i Ulya ve Cikse Kalesi
Kulp'un coğrafi yapısı nedeniyle ekonomisi günümüzde de hayvancılık, arıcılık ve ipek böcekçiliğine dayanmaktadır. Özellikle yaş koza üretiminde Türkiye genelinde önemli bir yere sahiptir.
